Tổng quan
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra và lây truyền sang người qua vết đốt của muỗi nhiễm bệnh, chủ yếu là muỗi Aedes aegypti. Hiện nay, khoảng một nửa dân số thế giới đang sống trong vùng có nguy cơ mắc bệnh, với ước tính từ 100 đến 400 triệu ca nhiễm mỗi năm.
Bệnh xuất hiện phổ biến ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt tại các đô thị và vùng ven đô. Mặc dù đa số trường hợp mắc bệnh có triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng, một số trường hợp có thể tiến triển thành sốt xuất huyết nặng, gây biến chứng nguy hiểm và có thể dẫn đến tử vong.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với sốt xuất huyết Dengue. Tuy nhiên, việc phát hiện sớm, theo dõi chặt chẽ và điều trị kịp thời có thể làm giảm đáng kể nguy cơ tử vong.
Triệu chứng của bệnh
Phần lớn người nhiễm virus Dengue sẽ không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ và hồi phục sau khoảng 1–2 tuần.
Khi xuất hiện triệu chứng, bệnh thường khởi phát sau 4–10 ngày kể từ khi bị muỗi nhiễm bệnh đốt và kéo dài từ 2–7 ngày. Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Sốt cao đột ngột (có thể lên đến 40°C)
- Đau đầu dữ dội
- Đau hốc mắt
- Đau cơ, đau khớp
- Buồn nôn hoặc nôn
- Nổi hạch
- Phát ban
Người từng mắc sốt xuất huyết trước đó có nguy cơ cao bị sốt xuất huyết nặng khi tái nhiễm.
Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng
Các dấu hiệu nguy hiểm thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu hết sốt:
- Đau bụng dữ dội
- Nôn ói liên tục
- Thở nhanh hoặc khó thở
- Chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi
- Mệt mỏi, bứt rứt
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
- Khát nước nhiều
- Da lạnh, tái nhợt
- Cơ thể suy kiệt, yếu sức
Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để được theo dõi và điều trị kịp thời.
Chẩn đoán và điều trị
Việc chẩn đoán sốt xuất huyết có thể được thực hiện thông qua các xét nghiệm như:
- Xét nghiệm phát hiện vật liệu di truyền của virus (PCR)
- Xét nghiệm kháng nguyên
- Xét nghiệm ELISA
- Các xét nghiệm chẩn đoán nhanh
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Dengue. Người bệnh chủ yếu được điều trị hỗ trợ bằng:
- Nghỉ ngơi đầy đủ
- Uống nhiều nước
- Sử dụng paracetamol để hạ sốt và giảm đau
Không nên sử dụng aspirin hoặc ibuprofen vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Những trường hợp sốt xuất huyết nặng thường cần được điều trị tại bệnh viện.
Các yếu tố làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch gồm:
- Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ và lượng mưa tăng
- Đô thị hóa nhanh và thiếu quy hoạch
- Sự mở rộng phạm vi phân bố của muỗi truyền bệnh
- Hệ thống y tế quá tải
Di cư dân số và các cuộc khủng hoảng nhân đạo
Đường lây truyền
Lây truyền qua muỗi đốt
Virus Dengue lây truyền chủ yếu qua muỗi cái Aedes aegypti. Sau khi hút máu người nhiễm virus, muỗi sẽ mang mầm bệnh và có khả năng truyền virus cho người khác trong suốt vòng đời của chúng.
Lây truyền từ người sang muỗi
Muỗi có thể bị nhiễm virus khi đốt người đang mang virus trong máu, kể cả khi người đó chưa xuất hiện triệu chứng hoặc không có triệu chứng.
Lây truyền từ mẹ sang con
Trong một số trường hợp hiếm gặp, virus Dengue có thể lây từ mẹ sang thai nhi trong thời kỳ mang thai, làm tăng nguy cơ sinh non hoặc trẻ nhẹ cân.
Các hình thức lây truyền khác
Một số trường hợp hiếm gặp đã được ghi nhận qua truyền máu, ghép tạng hoặc các chế phẩm máu.
Các yếu tố nguy cơ
Nguy cơ mắc bệnh và bùng phát dịch sốt xuất huyết gia tăng khi:
- Có tiền sử nhiễm virus Dengue
- Mật độ dân cư cao
- Tích trữ nước sinh hoạt không an toàn
- Môi trường có nhiều nơi đọng nước tạo điều kiện cho muỗi sinh sản
Nhận thức và thực hành phòng bệnh của cộng đồng còn hạn chế
Biện pháp phòng ngừa
Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết hoạt động mạnh vào ban ngày. Để phòng bệnh, mỗi người cần:
Tránh muỗi đốt
- Mặc quần áo dài tay, che kín cơ thể
- Ngủ màn, kể cả ban ngày
- Lắp lưới chống muỗi cho cửa sổ và cửa ra vào
- Sử dụng kem hoặc thuốc xua muỗi chứa DEET, Picaridin hoặc IR3535
- Dùng nhang muỗi hoặc thiết bị xông diệt muỗi
Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi
- Đậy kín các dụng cụ chứa nước
- Thay nước bình hoa thường xuyên
- Thu gom, xử lý rác thải đúng quy định
- Loại bỏ các vật dụng có thể đọng nước
- Cọ rửa các dụng cụ chứa nước ít nhất mỗi tuần một lần
- Sử dụng hóa chất diệt lăng quăng, bọ gậy theo hướng dẫn của ngành y tế
Tài liệu tham khảo
- https://www.who.int/
